Her yıl Cumhuriyet yönetiminin ilanı olan 29 Ekim gününü “29 Ekim Cumhuriyet bayramı” olarak çoşkulu bir şekilde ve törenlerle kutlamaya devam ediyoruz.

Peki coşkuyla kutladığımız Cumhuriyet'in ilanı nasıl olmuştur;

Kurtuluş Savaşı yıllarında Ankara'da, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti adıyla yeni bir yönetim kurulmuştu. Fakat bu yeni yönetimin rejimi henüz belirtilmemişti. Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti özünde ulusal egemenliğe dayalı bir hükümetti. Fakat Yeni Türkiye'yi devlet şekillerinden, yönetim biçimlerinden birine uygun olarak resmen ilan etmek gerekiyordu. Yani sıra devletin adının konmasına gelmişti.

Atatürk, yeni devletin şeklini cumhuriyet olarak kabul etmeyi düşündü. Kurtuluş Savaşı yıllarında bu fikrini açıklamayıp, uygun bir zamanı beklemişti . Büyük Zafer'den sonra artık bu an gelmiş bulunuyordu. Aslında, Erzurum ve Sivas Kongrelerinin kararlarıyla Büyük Millet Meclisi'nin programları tamamen demokrasiye dayanmaktaydı. Saltanatın artık hiçbir etkinliği kalmamıştı. Son padişah da yurttan ayrılmış, saltanat kaldırılmıştı. Şimdi sıra Atatürk'ün kafasındaki Cumhuriyet Yönetimini resmen ilan etmeye gelmişti.

Atatürk, 28 Ekim 1923 akşamı birkaç arkadaşını Çankaya'daki köşküne davet ederek yemek sırasında arkadaşlarına : Yarın, cumhuriyeti ilan edeceğiz, dedi.

Misafirler hiç şaşırmadılar. Zaten böyle bir hareketi bekliyorlardı.

Atatürk, Teşkilat-ı Esasi'ye ( Anayasa'ya ) konmak üzere şu öneriyi hazırladı: “ Türkiye Devletinin yönetim şekli cumhuriyettir. Türkiye Devleti Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur.”

Böylelikle yeni devlet şeklinin cumhuriyet olacağına kesin olarak karar verildi. 29 Ekim 1923 akşam saat : 18.45'te TBMM oturumu açıldı. Atatürk'ün önceden hazırlattığı Anayasa maddesinin görüşülmesine geçildi. Görüşmeler sonunda öneri kabul edildi. Milletvekilleri ayağa kalkarak üç kez “Yaşasın Cumhuriyet !” diye bağırdılar.

29 Ekim 1923 Pazartesi günü saat : 20.30'da Cumhuriyet ilan edildi. Cumhuriyetin ilanından sonra cumhurbaşkanlığı seçimine geçildi. Ulusal Kurtuluş Savaşı'nın büyük kahramanı Ankara Milletvekili Gazi Mustafa Kemal Paşa, ilk cumhurbaşkanı seçildi. Cumhurbaşkanı seçiminden sonra sonuç, 101 parça top atılarak halka duyuruldu.

Cumhurbaşkanlığına seçilen Atatürk kürsüye gelerek bir konuşma yaptı. Heyecanlı ve kararlı konuşmasını şu sözlerle noktaladı: “Türkiye Cumhuriyeti, cihanda işgal ettiği mevkie layık olduğunu eserleriyle ispat edecektir. Türkiye Cumhuriyeti, mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.”

29 Ekim Cumhuriyet bayramımız kutlu olsun…